Her cümleyi değil, işe yarayanı not almak

Defterin her satırı doluysa çalıştım hissi güçlü olur. Oysa dolu sayfa, her zaman anlaşılmış sayfa değildir. Öğretmenin cümlesini olduğu gibi taşımak, o an güvende hissettirir. Akşam aynı sayfayı açınca ise kendi sesin kaybolmuştur. Seçerek not almak, her şeyi değil işe yarayanı yazmaktır. Az satır, doğru satır demektir.

Yazmak ile dinlemek aynı anda yarışır

Kalem hiç durmuyorsa kulak ikinci plana düşer. Cümlenin sonunu kaçırırsın, örneği atlarırsın, tahtadaki düzeltmeyi görmezsin. Seçerek not, bu yarışı yavaşlatır. Önce dinle, cümle bitince tek bir iz bırak. İz; bir terim, bir neden, bir örnek olabilir. Üçünü birden yazmak zorunda değilsin.

Bunu denemek ilk günler huzursuz eder. Boş kalan satır, kaçırdım korkusu uyandırır. Korku geçince sayfa okunur hale gelir. Akşam o boşlukları doldurmak, ders sırasında her kelimeyi kopyalamaktan daha öğreticidir. Boşluk, tembellik değil, sonra döneceğin bir yerdir.

Neyi seçeceğine dair dört süzgeç

Birinci süzgeç yeniliktir. Daha önce bildiğin tanımı yeniden yazma. İkinci süzgeç bağdır. İki kavram yan yana geldiyse o bağı tek cümlede tut. Üçüncü süzgeç örnektir. Soyut cümle unutulur; kısa bir örnek kalır. Dördüncü süzgeç uyarıdır. Öğretmen şurada karıştırıyorsunuz diyorsa, o cümle altın değerindedir.

Bu dört süzgeç, Cornell düzenindeki soru sütununu da besler. Solda soru, sağda seçilmiş iz. Her cümle sağ sütuna taşınmaz. Sayfa bölünmüş olsa bile seçim sende kalır. Düzen, seçimin yerine geçmez.

Kendi cümlen kopyadan kıymetlidir

Öğretmenin cümlesini olduğu gibi yazmak, kaynak güvenliği verir. Kendi cümlen ise anladığını gösterir. İkisi arasında bir orta yol vardır: terimi olduğu gibi bırak, açıklamayı kendin kur. Terimi değiştirmek tanımı kaydırabilir. Açıklamayı kopyalamak ise akşam sana yabancı gelir.

El yazısı ile klavye tartışması da burada ikinci plandadır. Hangi araç olursa olsun, parmak her söyleneni taşıyorsa seçim yoktur. Araç hızı artırınca kopya kolaylaşır. Yavaş araç, seçimi kendiliğinden dayatabilir. Yine de asıl karar zihindedir, kalemdedir değil.

Ders bitince iki dakika

Zil çalar çalmaz defteri kapatmak, seçilmemiş notu dondurur. İki dakika ayır. Sayfanın altına bugün ün en önemli cümlesi diye tek satır yaz. Yazamazsan ders dağınık geçmiştir; bu da bir bilgidir. O satır, akşamki tekrarın kapısı olur. Uzun özet şart değil.

Aynı iki dakikada okunmayan kısaltmayı aç. Ö harfi yarın sana örnek mi, önerme mi, ödev mi diye sorar. Kısaltma ancak sen hatırlıyorsan kısaltmadır. Şüphedeki harfi hemen aç. Gelecekteki sen, bugünkü senin aceleci kodunu çözmek zorunda kalmasın.

Velinin göreceği iz

Veli, dolu defteri çalışkanlık sayabilir. Seyrek defteri ise ihmal sanabilir. İki yanılgı da kolaydır. Daha adil soru şudur: bu sayfadan bir soru çıkarabiliyor musun? Çocuk üç satırdan bir soru kuruyorsa not işe yaramıştır. On sayfa kopyadan soru çıkmıyorsa kalem çok, seçim azdır.

Bunu söylerken suçlamadan söyle. Birlikte bir ders seçin, yalnızca dört süzgeci deneyin. Bir hafta sonra sayfaları yan yana koyun. Azalan satır, artan cümle varsa yön doğrudur. Not defteri bir vitrin değil, yarın kullanılacak bir araçtır.

Sık sorulan sorular

Her şeyi yazmazsam sınavda eksik kalır mıyım? Eksik kalan, yazmadığın cümle değil; anlamadığın bağdır. Seçilmiş not, akşam geri dönmeni kolaylaştırır. Kopya sayfa ise okunmadan birikir. Sınav, defterin kalınlığını değil kurduğun cümleyi sorar.

Öğretmen hızlı anlatırsa ne yapmalıyım? Ana terimi ve bir örneği yakala, cümlenin tamamını kovalama. Ders bitince iki dakikada kendi cümleni ekle. Arkadaşın defterini olduğu gibi çekmek, senin boşluğunu kapatmaz; yine seçmen gerekir.

Dijital notta da aynı seçim geçerli mi? Evet. Klavye hızlı diye her şeyi yapıştırmak, kâğıtta her şeyi yazmakla aynı tuzaktır. Ekranda da dört süzgeci kullan: yenilik, bağ, örnek, uyarı.