Zihin haritası ile not alma: ne zaman işe yarar, ne zaman yaramaz?

Renkli dallar, küçük çizimler, merkezden dışarı yayılan fikirler... Zihin haritaları kâğıt üzerinde çok çekici görünür. Çoğu öğrenci bir kez denediğinde hoşuna gider, ama sonra neden ders notu almada kalıcı bir yöntem olmadığını merak eder. Gerçek şu: Zihin haritası güçlü bir araçtır, fakat her konu ve her amaç için uygun değildir. Bu yazıda ne zaman işe yaradığını, ne zaman başka yöntemlere yönelmeniz gerektiğini ele alıyoruz.

Zihin haritası nedir?

Zihin haritası, bir ana fikri sayfanın ortasına yazıp ondan çıkan dallarla alt konuları ve ayrıntıları göstermektir. Doğrusal (satır satır) notların aksine, fikirler arasındaki ilişkiyi görsel olarak gösterir. Kabaca şöyle çizilir: Ortaya ana başlık gelir, ana dallar büyük alt başlıkları taşır, ince dallar ise örnekler ve ayrıntıları ekler. Dallarda genellikle tam cümle değil, anahtar kelime kullanılır.

Adım adım nasıl çizilir?

1. Kâğıdı yatay çevirin ve ortaya konunun adını yazın, çevresine bir çerçeve çizin.
2. Konunun ana bölümlerini belirleyin ve her biri için merkezden bir dal çizin.
3. Her dalın üstüne tek bir anahtar kelime yazın.
4. Ayrıntıları ve örnekleri ince dallar halinde ekleyin.
5. Farklı dallar arasında bağlantı gördüğünüzde ok ya da çizgiyle bağlayın.
6. Renk ve küçük simgeleri yalnızca anlamı kolaylaştırıyorsa kullanın; süslemek için zaman harcamayın.

Ne zaman işe yarar?

Zihin haritası şu durumlarda özellikle değerlidir:

• Konuya genel bakış gerektiğinde. Bir ünitenin büyük resmini görmek ve parçaların nasıl bağlandığını anlamak için idealdir.
• Tekrar aşamasında. Haftalarca işlenen bir konunun tek sayfada özetlenmesi, sınav öncesi hızlı bir gözden geçirmeyi kolaylaştırır.
• Fikir üretirken. Kompozisyon, proje ya da sunum konusu düşünürken fikirleri serbestçe toplamak için kullanışlıdır.
• Görsel öğrenmeyi seven öğrencilerde. Şemalar ve renkler hatırlamayı destekleyebilir.

Bir ders öncesinde okuma yaparken de haritayı çıkarıp ders sırasında üzerine eklemeler yapmak mümkündür.

Ne zaman yetersiz kalır?

Zihin haritası canlı bir dersin hızına her zaman yetişemez. Öğretmen düzenli, adım adım bir anlatım yapıyorsa dallar karışabilir ve harita karmaşık bir yumağa dönüşebilir. Matematik gibi sıralı adımlı konularda da doğrusal not çoğu zaman daha uygundur, çünkü işlem sırası önemlidir. Çok fazla ayrıntı içeren, tarih ve tanım yoğun bir derste zihin haritası ayrıntıları kaybettirebilir.

Bu durumda dersi düzenli bir sistemle, örneğin Cornell yöntemiyle not alıp ders sonrasında zihin haritasını özet aracı olarak kullanmak çoğu öğrenci için daha dengeli bir çözümdür.

Elle mi dijital mi?

Elle çizerken el hareketi ve yavaşlık, düşünmeyi destekleyebilir; dijital uygulamalarda ise dalları taşımak ve düzenlemek kolaydır. Hangisini seçeceğiniz, konuya ve alışkanlığınıza bağlı. Bu konuyu el yazısı mı klavye mi yazımızda ayrıca ele aldık; aynı mantık zihin haritaları için de geçerli.

Sık yapılan hatalar

• Çok fazla yazı. Dallara cümle yazmak haritanın amacını bozar.
• Dalların kontrolsüz büyümesi. Sayfaya sığmayacak kadar geniş bir konuyu tek haritaya sığdırmaya çalışmak.
• Süsleme için zaman harcamak. Renkli kalem koleksiyonu öğrenmenin kanıtı değildir.
• Haritayı bir kez çizip bırakmak. Hatırlamayı güçlendirmek için haritayı bir süre sonra bakmadan yeniden çizmek çok daha etkilidir.

Sık sorulan sorular

Zihin haritası her yaşta kullanılabilir mi? Evet. Küçük yaşlarda daha çok resimle, büyüklerde anahtar kelimelerle desteklenir.

Zihin haritası ile kavram haritası aynı şey mi? Benzer olsalar da kavram haritalarında çizgiler üzerinde ilişkiyi anlatan ifadeler (“sebep olur”, “içerir” gibi) bulunur. Zihin haritasında ise merkezden yayılan, daha serbest bir yapı vardır.

Haritayı yeniden çizmek zaman kaybı mı? Hayır; bu, geri çağırmaya dayalı etkili bir tekrar yöntemidir. Konuyu bakmadan çizmeye çalışmak, eksikleri hızla gösterir.