Notu cevap değil soru olarak tutmak

Defter cevapla doluysa çalıştım hissi tamdır. Akşam o cevapları okursun, başın sallar, kitabı kapatırsın. Ertesi gün soru karşına çıkınca satırlar uçmuştur. Cevap, görünce tanıdık gelir. Soru, görünmeyince kurulamaz. Notu soru biçiminde tutmak, akşamki okumayı küçük bir sınava çevirir. Sınav korkutmak için değil, boşluğu erken görmek içindir.

Cümle duruyorsa soru da durur

Her cümle soru olmaz. İyi aday; tanım, ayrım, sıra ve nedendir. Fotosentez bitkide olur gibi geniş bir cümle zayıf soru doğurur. Işık olmazsa bu sürecin hangi girdisi eksilir gibi dar bir cümle güçlü soru doğurur. Dar soru, tek boşluğu gösterir. Geniş soru, her şeyi anlat yorgunluğu verir.

Ders sırasında soruyu hemen kuramıyorsan kenara bir kelime bırak. Akşam o kelimeden soru üret. Aynı gün on dakika bu iş için biçilmiştir. Soruyu üç gün sonraya bırakırsan kelime soğur, soru havada kalır.

İyi soru, kötü soru

Kötü soru, defterdeki cümlenin son kelimesini boş bırakmaktır. Göz boşluğu doldurur, anlam sınanmaz. İyi soru, kelimeyi değil ilişkiyi sorar. Bu iki terim hangi örnekte ayrılır. Bu adım atlanırsa sonuç nerede bozulur. İlişki sorusu, satırı ezberletmeden anladığını gösterir.

Bir de evet hayır ile biten zayıf sorular vardır. Doğru mu, yanlış mı. Bunlar çabuk biter ve çabuk unutulur. Yanına bir neden ekle. Neden yanlış, hangi koşulda doğru. Neden, soruyu işe yarar kılar.

Sayfada yer

Soruyu üste, cevabı alta yazabilirsin. Alta bakmadan önce kendi cümleni kur. Kâğıt katlanıyorsa cevap görünmesin. Cornell sütunu da aynı işi görür: solda soru, sağda iz. Biçim senden, saklama değil. Soru görünüyor, cevap ilk bakışta bağırmıyorsa düzen tamamdır.

Her satıra soru yazma. Seçerek not alırken seçtiğin üç iz, üç soru eder. On soruluk sayfa, akşam tükenir ve yarısı atlanır. Atlanan soru, hiç yazılmamış gibidir. Az soru, hepsi yoklanan sorudur.

Akşamki tur

Soruyu oku, defteri kapat, cevapla. Sonra alta bak. Tutuşmuyorsa doğru cümleyi kopyalama; boşluğun adını yaz. Yarın o ada dön. Tutuşuyorsa soruyu her gün tekrarlama. Aralıklı yoklama için o soruyu bir sonraki güne, sonra daha uzağa bırak. Her akşam aynı kolay soru, öğrenme değil tanıdıklıktır.

Tur uzuyorsa liste şişmiştir. Şişen listeyi böl. Bu hafta şu üç, öteki üç sonra. Bölmek bilgiyi silmek değildir. Dikkati tek akşama sığdırmaktır.

Soru da yanıltabilir

Kendi yazdığın soru, kitabın sormadığı bir ayrıntıya kilitlenebilir. O ayrıntıyı kusursuz bilip ana bağı kaçırmak mümkündür. Arada bir sorularını bölümün başlığıyla karşılaştır. Başlıkla ilgisi kopuk soruları ele. Defter, yazarın amacından sapmasın.

Başkasının soru listesini olduğu gibi almak da aynı riski taşır. Liste hazır diye anlama hazır sanılır. Listeyi kullanacaksan her soruyu kendi cümlenle yeniden kur. Kuramıyorsan o soru henüz senin değildir.

Sık sorulan sorular

Tüm defteri soruya çevirmeli miyim? Hayır. Yalnızca yoklamak istediğin izler soru olsun. Anlatı, tarihçe veya uzun örnek soru biçimine zorlanırsa yapaylaşır. Onlarda tek bir ana fikir sorusu yeter.

Soru yazmak zaman kaybı mı? İlk günler biraz sürer. Karşılığında akşam sayfayı baştan okumazsın. Üç soru, on sayfa okumadan daha kısa ve daha dürüst bir turdur. Süre, cümle kurmayı öğrendikçe düşer.

Dijital kartta da aynı düzen olur mu? Olur. Kartın önü soru, arkası kısa cevap olsun. Ön yüzde cevabın yarısı görünüyorsa kart bozulmuştur. Kart çoksa bu hafta kullanacağın desteyi ayır, gerisini rafa bırak.